Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΡΕΤΡΟ

Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΜΝΗΣΗ ΤΟΥ ΟΡΑΤΟΥ ΤΟΝΙΣΜΕΝΟΥ ΕΚΛΕΚΤΙΣΜΟΥ -
Η ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΓΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΑΥΘΕΝΤΙΚΟΤΗΤΑ.*

Στις αρχές της δεκαετίας του '20 ο Γιόζεφ Σίλλιγκερ, ένας αμερικάνος κυβιστής έγραψε ένα βιβλίο, Η "Μαθηματική βάση της Τέχνης", στο οποίο ταξινόμησε την εξέλιξη της τέχνης σε πέντε διαφορετικά επίπεδα (τα οποία εξελίσσονται με γρήγορη επιτάχυνση)

1. το προ - αισθητικό επίπεδο, βιολογική κατάσταση της μιμητικότητας,
   
   
2. το παραδοσιακό - αισθητικό επίπεδο, μαγικής, λογικής - θρησκευτικής τέχνης,
   
   
3. το συναισθηματικό - αισθηματικό επίπεδο, μια καλλιτεχνική έκφραση των συναισθημάτων, αυτοέκφρασης, τέχνης για την τέχνη,
   
   
4. το ορθολογικό αισθητικό επίπεδο, εμπειρισμός, πειραματική τέχνη, νέα τέχνη,
   
   
5. το επιστημονικό, μετα-αισθητικό επίπεδο, η συγχώνευση των καλλιτεχνικών σχηματισμών και υλικών, η αποσύνθεση και το τέλος της τέχνης.
   
   
Προστιθέμενο σε αυτά είναι το έκτο επίπεδο το οποίο είναι ασυναίσθητο, ασχημάτιστο.


6. το έντονα εκλεκτικό επίπεδο, παν-αισθητικό, μια επίκληση ατομικών αμιγών δημιουργιών, που στις μέρες μας ονομάζεται η αρχή του ρετρό, που ενσωματώνει τα πέντε προαναφερθέντα επίπεδα.

Η αρχή του ρετρό είναι μια σφαίρα της ιστορικά παρούσας τέχνης και σημαίνει να σκέφτεσαι τα μοντέλα της τέχνης του παρελθόντος με σκοπό το χτίσιμο μιας ολοκληρωμένης αντίληψης της διαλεκτικής εξέλιξης της δυτικής τέχνης. Το καλλιτεχνικό ενδιαφέρον εγκαταλείπει την σφαίρα του τυπικού για χάρη του περιεχομένου, ακολουθώντας την υπαγόρευση του κινήτρου. Η φύση παύει να είναι το μοντέλο του δημιουργικού σχεδιασμού και αντικαθιστάται από τον πολιτισμό σαν την δεύτερη φύση (γίνεται η μίμηση της μίμησης). Το βασικό ενδιαφέρον συμπεριλαμβάνει τήν ανερχόμενη αντίληψη της ιστορικής εξέλιξης του πολιτισμού (διαλεκτική), προερχόμενο από τις χαμηλότερες φόρμες προς τις πιο υψηλές (δόμηση).
Το έκτο επίπεδο δεν είναι στυλ ή καλλιτεχνική τάση αλλά μία αρχή σκέψης, ένας τρόπος συμπεριφοράς και δράσης. Χτίζει πάνω στην επανερμηνεία, στην επαναδημιουργία των μοντέλων του παρελθόντος κρατώντας άλλες τάσεις σε απόσταση. Είναι εμφανές μέσα στην ιστορία της τέχνης και είναι ιστορικά καθορισμένο. Ωστόσο δεν εμφανίζεται με ένα μαθηματικά γραμμικό τρόπο ούτε με όρους καλλιτεχνικής επίβλεψης αντιθέτως λαμβάνει χώρα σε επαναλαμβανόμενα διαστήματα. Η ασυνείδητη βάση του είναι έμφυτη στο χρόνο. Το ρετρό ως εγχείρημα μέσα σε ένα πεδίο σκέψης στηρίζεται στο ότι η αρχή του ρετρό είναι δεδηλωμένα απελευθερωμένη από το πεδίο της περιθωριακότητας.

Η αρχή του ρετρό υποστηρίζει την αδιάκοπη μετατροπή της γλώσσας και μετατοπίζεται από την μία σημειολογική έκφραση στην άλλη. Παραπέμπει επιλεκτικά στην ιστορία της τέχνης επιλέγοντάς την μαζί με ολόκληρη τη σφαίρα του πολιτισμού, σαν το πεδίο λειτουργίας της. Κάνει χρήση διάφορων ήδη υπαρχόντων γλωσσικών μοντέλων, προσδιορίζεται μέσα από το παρελθόν σε φορμαλιστικό επίπεδο, αλλά παραμένει ανέγγιχτη σε εννοιολογικό. Χωρίς να εγκαταλείπει τα επιτεύγματα του μοντερνισμού και χωρίς να αναζητάει νέα φορμαλιστικά πρότυπα παραμένει μία αρχή σκέψης που υποστηρίζει μία διαδικασία ενσωμάτωσης. Η γλώσσα της αντανακλάει τις γενικές ιδέες του l'art de l'art (η τέχνη από την τέχνη) και μία στάση απέναντι στη τέχνη και την κοινωνία στις οποίες οι εφαρμοσμένες τυπικές εξισώσεις δέν προσδιορίζουν τον πνευματικό κύκλο μιας εικόνας. Η δική της εκφραστικότητα εξαλείφεται και παρουσιάζεται μία τάση προς το απρόσωπο, που καταφέρνει να εκμεταλλευτεί τις ήδη υπάρχουσες προσωπικές εκφράσεις ή τυπικές (στιλιστικές) εξισώσεις.

Η αρχή του ρετρό κάνει χρήση της παράδοσης με τρόπο άμεσο και έμμεσο, (εντυπωμένο μες στη μοναδική αγνότητά της). Λόγω του επίκαιρου ενδιαφέροντος για αυτή, ακόμα και μία ολοκληρωμένη ταύτιση (μία αναφορά) αποκτάει ένα ιστορικά ιδιάζων παραγωγικό χαρακτήρα. Η αποκάλυψη της ταυτότητας πραγματοποιείται μέσα από ένα συγκεκριμένο τρόπο επανερμηνείας ο οποίος ορίζει χώρο για προσωπική άποψη και το κίνητρο γίνεται το στοιχείο που καθορίζει τη μέθοδο εκτέλεσης (στυλ). Τα ιστορικά δεδoμένα χάνουν την ειδική τους ιδιότητα ως "πανταχού παρόντα" και το ρόλο τους στο πλαίσιο του χρόνου και μεταμορφώνονται σε συνειδητές εμπειρίες της καθημερινότητας

Η καλλιτεχνική πορεία μεταμορφώνεται σε μία εκδήλωση εξερεύνησης των προηγούμενων γλωσσικών μοντέλων με τη συλλογική συνείδηση των ατομικών οπτικών μορφών.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ, 1984

*Πρωτη έκδοση στο περιοδικό Problemi, No.6, Λιουμπλιάνα, 1985